Zed เปิดตัว Delta และ DeltaDB ปลุกวิสัยทัศน์ Project Xanadu ให้กลับมาในยุค AI agent
Xanadu was waiting for agents
Nathan Sobo จาก Zed Industries เขียนบทความเมื่อวันที่ 1 กันยายน 2026 เสนอว่าวิสัยทัศน์ Project Xanadu ของ Ted Nelson ตั้งแต่ปี 1965 ซึ่งเน้นการเก็บเวอร์ชันถาวร การอ้างอิงเนื้อหาแทนการคัดลอก และการติดตามประวัติทั้งหมด เพิ่งจะเป็นไปได้จริงในตอนนี้ เพร���ะผู้บริโภคข้อมูลหลักไม่ใช่มนุษย์อีกต่อไป แต่เป็น AI agent
ข้อโต้แย้งหลักคือ agent สามารถไล่ตามชั้นของบริบทได้มากกว่าที่คนจะถือไว้ในหัวพร้อมกัน เช่นแหล่งที่มาของประโยคที่ยกมา บทสนทนารอบ ๆ ประโยคนั้น และ stack trace ที่ผูกกับโค้ดบรรทัดที่รันจริง สิ่งเหล่านี้เคยเป็นภาระเกินไปสำหรับมนุษย์ จึงไม่เคยมีใครสร้างระบบที่เก็บมันครบ
ประกาศหลักของบทความคือผลิตภัณฑ์ใหม่สองตัว Delta และ DeltaDB โดย Delta thread ทำหน้าที่เป็นทั้งพื้นที่ทำงานร่วมกันแบบสด และบันทึกที่ถูกเก็บเวอร์ชันไว้ถาวรในเวลาเดียวกัน ส่วน DeltaDB จะแทนโค้ดในรูป fragment ที่มี identity คงที่ข้ามการแก้ไข แทนที่จะเป็นไฟล์ที่ถูกเขียนทับไปเรื่อย ๆ
บทความยังชี้ว่าเทคโนโลยีที่ Nelson ขาดไปในยุค 1960-80 ถูกพัฒนาแยกกันมา 60 ปีจนพร้อมแล้ว ไม่ว่าจะเป็น CRDTs, Git, Merkle tree, พื้นที่จัดเก็บราคาถูก และโครงสร้างพื้นฐานแบบ serverless ซึ่งรวมกันแล้วเพียงพอต่อการสร้าง docuverse ที่ Nelson ฝันถึง
สำหรับทีมพัฒนา ประเด็นที่ต้องจับตาคือแนวคิดว่า "ประวัติการแก้ไขคือข้อมูลชั้นหนึ่ง" ไม่ใช่ผลพลอยได้ของ VCS ซึ่งถ้าเป็นจริงก็จะเปลี่ยนวิธีที่เครื่องมือ AI เข้าใจโค้ดเบสระยะยาว